Facebook Halka Arzı: Yeni bir "dot.com" balonu mu?

İlk çalıştığım denetim firmasın, lokal ölçekte ve bölgesinde büyük sayılabilecek fakat denetim firmaları liginde ilk 6 içinde olmayan bir firma idi.

Yerel denetim şirketlerinin en büyük özelliği çalışan kaynaklarını farklı yönlerden değerlendirmek oluyor. Etinden ve sütünden faydalanma durumunun beyaz yaka'daki yansıması.

Benim şansım ise, farklı alan ve projelerde çalışmanın kendimi geliştirme yönünden faydalı olacağına inancım ve bu projeleri kendim için olabildiğince verimli hale getirmemdi.

Şirket değerleme de bu konulardan biri. Çok farklı sektörlerde, farklı büyüklükteki firmaların değerleme projelerinde yer aldım ve konuyla ilgili ortalama bir kurumsal finansçı kadar bilgim oldu. Bunun yanında konuya ayrıca bir ilgim olduğunu da belirtmeliyim.

Bir şirket kurup halka açarak milyonluk firma sahibi olmak herkesin hayali. Zuckerberg ise bu hayaline genç yaşta kavuşanlardan. Üstelik okuduğu üniversiteyi yarım bırakarak.

Facebook

2004 yılında temeli atılan, önce Amerika'da birkaç okulu kapsayan sosyal ağ olarak faaliyet gösteren facebook, son yıllardaki inanılmaz yükselişinin ardından beklenen adımı atarak 18 Mayıs 2012'de halka arz oldu.

2004 yılında kurulan Facebook, kurulduğunda ilk üyelerini yalnızca Harvard Üniversitesi öğrencilerinden kabul eden Facebook, daha ilk ayın sonunda okulun toplam nüfusunun yarısının üyesi olduğu bir platform haline geldi.

2004 yılının ortasında, Sean Parker şirketleşmeye başlayan Facebook’un ilk başkanı oldu.

İlk internet adresi www.theFacebook.com olan şirket, www.Facebook.com alan adını, sahibine 200.000 USD ödeyerek satın aldı.

Sitenin ilk hali şöyleydi;

Tam boyutu aç ↗

Şu andaki en güncel halini http://www.Facebook.com adresinden görülebilir.

2005 yılı Eylül ayında, Facebook üyelik profilini genişletme kararı aldı ve artık lise öğrencileri de Facebook’a üye olmaya başladı.

2008 yılında şirketin genel merkezi Dublin İrlanda’ya taşındı.

Kasım 2010’da 41 Milyar Dolar olarak belirlenen değeri ile eBay’i geçerek Google ve Amazon’dan sonra Amerika’nın en değerli 3. İnternet şirketi oldu.

Tam boyutu aç ↗

RAKAMLARLA FACEBOOK

Facebook Kullanıcı Verileri

Aylık ortalama kullanıcı sayısı: 901 milyon kişi

Amerika + Kanada: 188 milyon

Avrupa: 241 milyon

Asya: 230 milyon

Dünyanın geri kalanı: 242 milyon

Temel verilere ek olarak ilginç başka rakamları de verelim. Facebook kullanıcısı en fazla olan 10 ülke sırasıyla;

1. Amerika Birleşik Devletleri : 156 milyon

2. Brezilya : 48 milyon kişi

3. Hindistan : 46 milyon kişi

4. Endonezya : 43 milyon kişi

5. Meksika : 33 milyon kişi

6. İngiltere : 31 milyon kişi

7. Türkiye : 31 milyon kişi

8. Filipinler : 27 milyon kişi

9. Fransa : 24 milyon kişi

10. Almanya : 24 milyon kişi

TOPLAM : 463 milyon kişi

Görüldüğü üzere 10 ülkenin kullanıcı sayısı toplam kullanıcı sayısının %50’ den fazlasını oluşturuyor. Ve bu rakam hızla büyümeye devam ediyor. Bunun dışında Facebook gelirlerinin % 89 luk gibi büyük bir bölümünü reklam gelirleri oluşturuyor. Dünyada her 10 kişiden 1'i Facebook kullanıcısı. 2012 sonunda gelirlerini 4.2 Milyar Dolar olması bekleniyor.

Facebook Finansal Verileri

Tam boyutu aç ↗

Tam boyutu aç ↗

Tabloların tamamı incelendiğinde görüldüğü gibi;

Gelirleri; 2010 yılında 2009’a göre % 153, 2011 yılında 2010 yılına göre % 88 artmış

Karı; 2010 yılında 2009’a göre % 163, 2011 yılında 2010 yılına göre % 148 artmış

Çalışan sayısı 5 yılda 4 kat artmış

Kullanıcı sayısı ise 5 yılda 12 Kat artmış bir teknoloji firması Facebook.

Araştırma ve Geliştirme Giderleri için ayrılan pay 2009 yılında; 87 milyon, 2010 yılında 144 milyon ve 2011 yılında 388 milyon Dolar tutarındadır.

Ancak aynı zamanda şu sonuçlar da rahatlıkla çıkarılabilir;

Hasılat ve Kar: Yüksek marj, düşük büyüme durumu mevcut.

2011 yılı gelirleri $3.7 milyar dolar olarak gerçekleşti ve bu rakam 2010 a gören %88 lik bir artışa denk geliyor.

2011 yılında gerçekleşen net kar id="mce_marker" milyar dolar, 2010 gerçekleşenin %65 üstünde.

Hisse başı kazanç 2009 yılında 12 cent iken, 2010 yılında 34 cent ve 2011 yılında 52 cent olarak gerçekleşti.

2011 yılında katlanılan maliyet ve faaliyet harcamaları toplamı, toplam gelirin %47 si olarak gerçekleşti ki bu oran oldukça düşük bir oran olarak kabul ediliyor.

Aylık aktif kullanıcılar 2010 yılında, 2009 yılına göre %69 artmış ve 2011 yılında da 2010 yılına göre %39 artarak 845 milyon civarındadır.

Günlük aktif kullanıcılar ise 2010 yılında, 2009 yılına göre %77 artmış ve 2011 yılında da 2010 yılına göre % 48 artarak 483 milyon civarındadır. Şu anda ise rakam yaklaşık 580 milyon kişidir.

Facebook Halka Arzı: Yeni bir

Facebook Halka Arzı

Halka Arz Öncesi Değerlendirmeler

Halka açılma sürecinde yapılan değerlendirmede Facebook’un zayıf ve güçlü yönleri üzerine çeşitli analizler yayınlandı.

Güçlü yönlerin en başında sıralanan maddeye göre; bir odada kurulan şirket olarak faaliyete geçen Facebook, 2004 te kurulduktan sonra 8 yıl boyunca büyüyen bir şirket profili çizdi ve şu anda dünya nüfusunun 1/8 inin üyesi olduğu bir şirket olarak faaliyetine devam ediyor. Şirketin büyümesinin bu şekilde devam edeceği öngörülürse ki bunun olması büyük bir olasılık, önümüzdeki birkaç yıl içinde 2-3 milyarlık bir üye portföyüne erişebilir.

Aynı şekilde şirket karlılığına bakıldığında, hiçbir içerik doldurma maliyetine katlanmadan (bunu üyeler zaten yapıyor) ve bunun sağladığı %50 lik faaliyet karlılığı ile 4 milyar dolarlık gelir ve 1 milyar dolarlık brüt kara sahip.

Bunun yanında küresel reklam pazarının 2011 yılında 469 milyar dolar olarak gerçekleştiği ve 2012 beklentisinin 560 milyar dolar olacağı düşünüldüğünde ve online reklamların da artan bir pazar olduğu düşünülürse, şirketin önümüzdeki 3-4 yıl için 20 milyar $ civarında bir gelire ve hisse başına 2 $ kara sahip olması bekleniyor.

Diğer taraftan, Facebook sahip olduğu bir takım zayıf yönlerle gelecekte yaratacağı nakitin kalitesi açısından bir takım soru işaretleri yaratmaktadır.

Herşeyden önce, şirket şu anda zaten “aşırı değerli” durumda bulunuyor. 104 milyar dolarlık halka arz sonucu oluşan şirket değeri ile, 2013 tahmin edilen gelirlerinin yaklaşık 40 katı değerli halde bulunuyor. Buna karşın, şu an teknoloji şirketlerinin devi konumunda olan ve birçok başarı hikayesi öyküsü yazılan Apple'ın bu değeri gelirlerinin yaklaşık 15 katı civarında ve şu anda Facebook’tan daha hızlı büyüyen bir şirket konumunda.

En büyük tehditlerden biri, dünyada artan mobil cihaz kullanımı ve kullanıcıların büyük bir kısmının Facebooka erişiminin mobil cihazlardan olması.

Facebook’un en önemli gelir kalemi olan reklam gelirlerinin küresel rakamları içindeki oranının oldukça düşük kalması ve mobil reklam pazarının büyürken, Facebook’un henüz bu alanda ciddi bir atılım yapmaması, yapılan değerlendirmelerde en büyük risklerden biri olarak gösteriliyor ki, halka arz sürecinde hazırladıkları S1 formunda kendileri de bu durumun farkında zaten.

Mobil Kullanım: Firmanın “aşil tendon”u mu yoksa krallığın anahtarı mı?

31 Aralık 2011 de tüm dünyadaki aylık aktif mobil kullanıcı sayısı %76 artarak 432 milyon olarak gerçekleşti. 2012 itibarı ile bu rakam 580 milyon civarında.

Facebook bugüne kadar mobil kullanımlardan herhangi bir kazanç elde etmedi fakat bu konuda çeşitlik stratejiler geliştirildiğini, yakın zamanda 1 milyar dolara alınan instagram sitesinden ve 500 milyon dolara alınan face.com sitesinden gösterdi.

Şu ana kadar desktop kullanıcılarından elde edilen reklam gelirleri en büyük kalemi oluştururken bu oran yıllar itibarı ile düşüş göstermeye başlamıştır. (2009: %98, 2010: %95 ve 2011: %85)

S1 formunda da belirtildiği gibi, kendilerine gördükleri en büyük risk, Facebook’un mobil kullanımının artmasından dolayı oluşabilecek gelir kaybı.

Reklam dışı gelirlerin içinde de en büyük payı Zynga’dan sağlanan kazançlar oluşturuyor. (%12, 2011)

Son birkaç yıla bakinca Facebook'un toplam geliri -çok yuksek bir ivmede olmasa da- artmaya devam ederken kullanıcı başına gelir de zaman içerisinde sürekli olarak düşmeye devam etmiş. Anlayabildiğim kadarı ile olaya etki eden iki tane ana trend var gibi görünüyor. Bir, toplam kullanıcı sayısı: son bir kaç yıl içinde iyi (ikinci trendin eksi yöndeki etkisine rağmen toplam geliri arttırmaya yetecek) bir ivmeyle artmaya devam etmiş. İki, bilgisayar başından Facebook'a toplam girişin mobil cihazlar üzerinden Facebook'a girişe orani: zaman icerisinde browser'dan app'e doğru ciddi bir kayma var. Hic de sasirtici degil. symbian ve android kullanmisligim var, iphone/ipad'de durum nasil bilmiyorum ama kullandigim Facebook app'leri reklamsizdi. Yillar içinde Facebook'a yapilan ziyaretler bilgisayardan mobil cihaza kaydıkça Facebook'un kişi başına geliri çok ciddi şekilde düşmüş sanki, reklamlarının kalitesi eskiden de çok iyi değildi ama eskiden cok cok kötü de degil, düşüşün sebebi Facebook'un app'lerden girişlerden para kazanamıyor olması olmalı gibi.

Gelirle en iyi correlate eden sayilar bunlar ve şirketin geleceğini tahmin etmek için bu iki trendin çarpımı gelecekte ne olacak diye düşünmek lazım sanki. Geliri arttırmak için ilk trendi güçlendirmeye calışmanın çok bir mantığı yok sanırım, zira etraftaki herkesin (ve onların anne babalarının da) Facebook hesabı var, toplam kullanıcı sayısı ne kadar artsa da bir yerden sonra doyuma ulaştı deneceği noktanın cok cok uzağında değil heralde. İkinci trendin gittiği yön de belli, ilk iphone'un cıktığı günden beri artan bir ivmeyle browser'dan app dünyasına doğru gidiyoruz. Facebook'un bir şekilde app'ler üzerinden girenlerden de para kazanmayı becermeye başlaması ve yıllardır yapamamış olsa da reklamlarının kalitesini arttırmaya calışması gerekiyor.

Olumlu ve olumsuz değerlendirmeler bir yana, Facebook’un asıl amacı, Apple (1980), Microsoft (1986), Netscape (1995) ve Google (2004) ‘dan sonra halka açılıp alışkanlıkları değiştirmek ve bir başarı öyküsüne sahip olmaktı.

Yukarıda sayılan firmaların halka arzının ardından, son yıllarda sosyal medya alanında faaliyet gösteren internet şirketlerinin halka arzları hızlandı ve Linkedin, Zynga, Groupon, 2011 yılında halka arz edildi.

Aşağıdaki listede 2011 yılında dünya genelinde yapılan halka arzların kısa bir özeti gösterilmiştir.

Tam boyutu aç ↗

Facebook Halka Arz Sürecinde Yaşananlar

Yukarıda da paylaştığım halka arzlara bakıldığında, bu dönemin aynen 1990 larda ki dot.com ipo larına benzediğini söyleyebiliriz. Bu dönem de sosyal medya şirketlerinin halka arzlarının tavan yaptığı bir dönem olmuş durumda.

Halka arzlarda fiyatlandırma başlı başına incelenen ve hakkında binlerce makale yazılmış bir konu. Fiyatlandırmanın yüksek olup “busted ipo” yaşama riski ile fiyatlandırmanın düşük olup “Money on table” durumu yaşama riskinin arasındaki ince noktayı bulmak tüm sürecin amacı.

Konu sosyal medya, şirket de Facebook olduğunda, hisse senedi fiyatlandırma tam anlamıyla bir sanata dönüşüyor. Bu süreçteki sanatçıların en başında da JP Morgan geliyor. Halka arz sürecinde aracılık eden diğer kurumlar da sırasıyla, Morgan Stanley ve Goldman Sachs oldu.

Yapılan çalışmalar neticesinde şirketin hisse fiyat aralığı ilk başlarda 25-38 dolar olarak belirlenmesine rağmen, beklentilerin yüksekliği ve talebin çok fazla oluşu fiyatı, belirlenen aralığın tepe noktası olan 38 dolara kadar çekti.

Halka arz fiyatını son anda yükseltme kararı da süreçte olumsuz rol oynadı. Daha önce 24-35 dolar arası olması beklenen hisse fiyatı 38 dolara çıkarıldı, arz edilecek hisse miktarı da son dakikada artırıldı. Küçük yatırımcı için daha fazla hisse satılması yüksek talebi ifade ediyor olabilir. Ancak iç yatırımcıların daha yüksek fiyattan istifade ederek hisse satma fırsatı kolladığını da unutmamak gerekiyor. 

Fiyat netleştikten sonra ise değerlendirmeler yapılmaya başlandı. Gelen düşünceler yine ikiye bölünmüştü ve bir kısım analist tutarın çok yüksek olduğunu söylerken, bir kısım analist ise Google IPO ile kıyaslandığında halka arz sonucu oluşacak tutarın makul olacağını savunuyordu. Öncelikle bu olumlu bakan kısmnın görüşünü açılkayacak olursak;

Facebook, nakit yaratma gücü olarak şu anda Google ın neredeyse 2 katı hızında artıyor. Bu oran gelir kaleminde 3.86 ya çıkarken net kar da 9.47 oluyor. Bu oranları Google’ın IPO sunun zamanlarına uygularsak,

Google 23 Milyar dolarlık bir piyasa fiyatı ile halka arz oldu ve ilk günün sonund abu rakam 27 milyar dolara kadar çıktı. Aşağıdaki tablo bunu gösteriyor.

Tam boyutu aç ↗

Görüldüğü gibi, Google IPO günü piyasa fiyatını Facebook’a uygularsak ve iki firma arasındaki oranlarden bir sonuca varırsak, 100 milyar dolarlık halka arz değeri makul görünüyor. Tabi burada şunu unutmamak gerekiyor ki iki firma her ne kadar birbirine emsal teşkil edecek firmalar olsa da kesinlikle birbirlerinden çok farklı yönleri de var ve bu oranlar sadece matematiksel anlamda geçerli, aradaki farklılıkları gözardı ediyoruz bu hesaplamada.

Diğer taraftan yapılan olumsuz eleştirilere bakıldığında ise; Facebook'un aktif toplamı 6,5 milyar USD. 38 USD'lik hisse başına düşen fiyattan, şirketin piyasa değeri 100 milyar USD civarında çıkıyor. (ki halka arz sonrası kesin gfiyat 104 milyar dolar olarak belirlendi.) Yani Facebook yaklaşık olarak aktiflerinin yaklaşık 16 katı bir değere sahip. Bir karşılaştırma yapmak gerekirse, Apple'ın şu anki aktif toplamı 140 milyar USD, piyasa değeri 560 milyar USD. IBM'in aktif toplamı 120 milyar USD, piyasa değeri 250 milyar USD. Microsoft'un aktif toplamı 120 milyar USD, piyasa değeri 270 milyar USD ve Google'ın aktif toplamı 75 milyar USD piyasa değeri 210 milyar USD.

Bu şirketlerin piyasa değeri/aktif toplamı oranlarına bakıldğında, 2-4 birim arasında değiştiği görülebilir. Facebook için ise bu oran 16 birim çıkıyor.

Öte yandan, Şirketin 2013 projeksiyonlarına göre oranlara bakarsak, 7 milar dolarlık bir gelir beklendiği için gelir / pd oranı Facebook ta 14 olarak yine ve hala oldukça yüksek seviyede. Google ve Apple’ın 2013 projeksiyonlarına göre oranlar da sırasıyla 5 ve 3. FACEBOOK’TAN daha hızlı büyüyen Linkedin in de içinde bulunduğu karşılaştırmayı aşağıdaki tablodan görebilirsiniz.

Tam boyutu aç ↗

Gerçekleşen hasılat, 104 milyar dolarlık halka arzı desteklemiyor.

Olumlu düşünen analistlerin aksine, gelirlerinin artış hızını yeterli bulmayan analistelere göre 104 milyar dolarlık halka arz değeri, Facebook’un hisse fiyatları için gerçeğinden uzak bir fiyatlandırmayı işaret ediyor. Zira 2011 yılı gelirlerinin 3.7 milyar dolar olduğu gözönüne alınırsa, yaklaşık 27 katı bir değerle halka açılmadan bahsediyoruz. Rakamın büyüklüğü Google ve Apple ile karşılaştırıldğında daha fazla göze çarpıyor. Bu oran Google da 5,5 ve Apple da ise 5.

En sık kullanılan yöntem olan Fiyat / Kazanç yöntemine göre bakıldığında ise Facebook’un halen çok yüsek seviyelerde seyrettiği görülüyor.

Farklı bir bakış açısı: Enterprise Value

Candlestick Advisors şirketinin analistlerinin, bu süreçte kullandığı değerlendirme yöntemi Enterprise Value. Bu yöntemden kısaca bahsedecek olursak, firmanın değerini hesaplarken piyasa değerine, kasasındaki nakitleri ekleyip, borçlarını bu değerden düşerek hesaplamayı dikkate alır ve son yıllarda çok fazla sayıda üzerine çalışma yapılan bir konu. Bu değerlendirmeye göre farklı firmaların karşılaştırması yapıldığında durum daha da netleşecek sanırım; Candlestick Advisors, şirketlerin enterprise value / revenue oranlarını hesaplamış ve bu oranların sırasıyla The Google’ın 2013 yılı için yaklaşık 2.5; Linkedin 2013 yılı için yaklaşık 8.8; Baidu, Çin’in en büyük sosyal paylaşım sitesi, ise yaklaşık 10.3 gibi bir çarpana sahip. Facebook için hesaplanan oran ise 8.2.

Halka arz günü dahi, şirket işlem görmeye başlamadan önce fiyat açısından bir çok farklı görüş yer alıyordu. Görüşler genel olarak temkinli ve olumsuz olmakla birlikte, New York merkezli Pivotal Research Group analisti Brian Wieser, “Yatırımcılar hala şirketlerin Facebook’a reklam verip vermeyecekleri konusunda endişelere sahip. Bence 30 dolar Facebook hisseleri içinm ideal fiyat. 38 dolar, riskleri gözardı ederek biçilmiş bir değer” dedi.

18 Mayıs 2012 Cuma günü Facebook Şirketinin üç aydan halka arz sureci ve çalışmaları tamamlandı. Facebook, FB kodu ile New York Teknoloji Endeksi NASDAQ borsasında işlem görmeye başladı.

NASDAQ, Cuma günü işlem görmeye başlayan hisselerin işlemlerini, hisselerin açılış fiyatlarını belirleyen yazılımda yaşanan hatadan dolayı geç açmış, yaşanan aksaklık milyonlarca işlemin iptaline neden olmuştu. NASDAQ CEO’su Robert Greifeld, “insanlık tarihinin en büyük halka arzında” yaşanan aksaklıktan dolayı daha sonra özür dilemek zorunda kaldı.

New Jersey merkezli Themis Trading şirketinin analisti Joe Saluzzi, “Nasdaq tarihindeki en büyük halka arzlardan birini kötü yönetti” açıklamasında bulundu.

Facebook Halka Arz Sonrasında Yaşananlar

Genel olarak bakıldığında halka arz, klasik şekilde gerçekleşti. Geçmişi bilinen, gelecek projeksiyonları açıklanmış, üst yönetimi tanınan ve son yıllarda başarılı bir şekilde yükseldiği düşünülen bir firmanın halka açılaması ve gerekli fonun piyasadan toplanması şeklinde gerçekleşti.

Burada bir noktaya dikkat çekmek isterim ki, Facebook halka arz sürecinde s1 formunu doldurduğunda hisse birim fiyatının 45 dolar ve halka arz sonrası şirket değerinin 100 milyar dolar olmasınını beklendiği yazılmıştı. Hisse fiyatı 38 dolar açıklandıktan sonra ise halka arz günü Nasdaq’ta meydana gelen teknik arıza sonra issue edilen hisse sayısı artırılmış ve 38 dolardan ipo fiyatı ile şirketin halka arz sonucu oluşan piyasa fiyatı 104 milyar dolar olmuştur. Beklenen piyasa değerine hisse fiyatı ile değil, hisse adedi ile ulaşılmıştır. Şeytan ayrıntıda gizlidir bir nevi.

Arızanında giderilmesinin ardından, yaklaşık 421 Milyon adet Hisse Senedini 38 $ dan piyasaya sürdü. Bunun değeri yaklaşık 16 Milyar Dolar Ediyor.

Halka Arz fiyatı olarak belirlenen 38 $ dan işlem görmesi beklenen hisseler borsada 42 $ dan açıldı. Hisse senetleri birinci seansta 45 $ a kadar yükseldi Ancak öğleden sonra 38 $ seviyelerinden kapandı. 21 Mayıs günü 34 $ dan, 22 Mayıs günü is Nasdaq kapanış fiyatı 31 $ oldu. Kısaca açılış fiyatı dikkate alındığında % 26 gibi değer kaybetti. (Kıyaslayacak olursak Google hisseleri 85 dolardan açılıp ilk günde 100 dolara ulaşmıştı.)

Bu arada ilk günlerdeki hisse hareketlerine bakıldığında, Morgan Stanley başta olmak üzere tüm underwriter'lar hisse değerini 38 doların altına düşürmemek için baya bir çabalmışlar. Morgan Stanley'in bir numaralı underwriter olarak bu ipo'dan kazancı 67 milyon dolar oldu fakat araştırılması gereken nokta, hisseleri 38 dolarda tutabilmek için kaç milyar dolar akıttığı. Detayları ne zaman ortaya çıkar bekleyip görelim.

Bu noktadan sonra, tam anlamıyla Facebook halka arzı derinlemesine tartışılmaya başlandı. Amerika tarihinin en büyük 3. Halka arzı, aynı zamanda son 10 yılın en kötü performanslı halka arzı durumuna geldi.

Bloomberg’in hazırladığı tablo  son 10 yıl içerisinde borsaya giren en büyük 10 ABD şirketinin 5 günlük performanslarını karşılaştırmalı olarak bir araya getiriyor. VISA, Mastercard ve General Motors gibi dev firmalar ile karşılaştırılan Facebook, sıralamada 5 gün sonunda yüzde 13,1’lik kayıp ile son sırada yer alıyor.

Tam boyutu aç ↗

Listede yer alan şirketler arasında en iyi halka arzı gerçekleştiren firmanın VISA olduğu görülüyor. 5 gün sonunda değerini yüzde 45,4 artırmayı başaran VISA’nın ardından ise yüzde 21,8 ile Mastercard geliyor. Yüzde 4,2 ile HCA Holdings, yüzde 1,8 ile Kinder Morgan, yüzde 1,5 ile General Motors ve yüzde 0,2 ile Genworth Financial, ilk beş günlük performansları sonucunda yükseliş gösteren diğer şirketler.

İlk günlerde yaşanan bu durumların üstüne bir de hisse arzının üzerinden 90 gün geçmesinin ardından Facebook’un ilk dönem yatırımcılarının hisse satabilmelerinin önündeki yasal engelin kalkması eklenince fiyatlar bir kez daha düşüşe geçti. 19 dolara kadar gerileyen hisse fiyatı, aynı zamanda şirketin ilk öngörülen hisse değerinin yarısının da altına düştüğü anlamına geliyordu. Sonradan ortaya çıktı ki, Facebook’un yönetim kurulundan yer alan ve ilk yatırımcılarından olan Peter Thiel bile 20 milyon hisseyi elden çıkarmıştı.

Mevcut durumda Facebook’un ilk anda piyasaya sürdüğü 421 milyon hissenin üzerine, ilk yatırımcıların sahip olduğu 270 milyon hisse daha eklenmiş durumda. Dahası, önümüzdeki dönemde Facebook’un daha büyük hissedarlarının hisseleri üzerindeki satış sınırlamasının kalkmasıyla Kasım ayına kadar 1,9 milyar hissenin daha dolaşıma girme ihtimali var ve bu satışlar hisse değerini daha da aşağıya çekmeye yetecektir.

Yazının yayına girdiği gün itibarı ile şirketin hisse değerini gösteren tablo şu şekilde;

Tam boyutu aç ↗

Facebook Halka Arzı: Yeni bir

Değerlendirme

Gelinen noktada, Facebook'un karşı karşıya olduğu durumun tersine çevrilmesini çok zor görenler var. Bunun nedeni, geçmişte halka arz edilen ancak umduğunu elde edemeyen teknoloji şirketlerine dair birçok örnek bulunması.

Bunlardan biri dev sosyal medya oyun şirketi Zynga. Hisseleri 10 dolardan satışa sunulan şirketin hisse değeri ilk gün 11.50 dolara yükselse de günü 9.50 dolardan kapatmıştı. Facebook’un ortaklarından olan Zynga, sosyal medya ağının halka arzı öncesinde hisselerini 16 dolara kadar çıkardı, halka arzın ardından hisse değeri 10 doların altına düştü.

Çin’in sosyal medya ağı Renren, hisse fiyatları 14 dolardan halka arz edildiği ilk gün 19.50 doları görmüştü. Bir ara, hisse değeri 24 dolara kadar çıktı. Bugün, bu rakam 5 doların altında.

Önemli isimlerden farklı görüşler

CNBC’ye konuşan Fund Democracy araştırma şirketinin başkanı Mercer Bullard, “Yatırım bankacılığındaki büyük çatışmalara yeniden tanık olduk... Eğer ellerindeki bilgileri bazı müşterilerine sunmalarına rağmen diğerlerinden gizledilerse, bu bazı müşterilerini diğerlerinden daha önemli gördükleri anlamına gelir” ifadesini kullandı.

Wall Street Jorunal analisti Al Lewis, halka arzdan sadece bir gün önce hisse fiyatlarının yüzde 25 artırılarak 38 dolara çekilmesinin açgözlülükten kaynaklandığını savunan bir başka isim. Lewis, aynı gün bir daha Facebook’a reklam vermeyeceğini açıklayan dünyanın en büyük otomobil üreticisi General Motors’un uyarısının da etkili olamadığını belirtti.

Vanguard yatırım şirketinin CEO’su Jack Bogle, “Bu tipik bir açgözlülük örneği... Hem kurumsal, hem sigortacı hem de şirket açgözlülüğü... Çıkarılacak ders şu: Bir işlemde yer alan tüm taraflar açgözlüyse, ortaya çıkacak sonuç budur” dedi.

Msnbc analisti Dan Caplinger, Facebook’un kendisini toparlayacak gücü olduğuna inanıyor: “Facebook değeri sadece hisse değeriyle belirlenecek kadar kısıtlı değil... Şirketin potansiyeli, temelini oluşturan değerlerde saklı. Şirket asıl değerlerine yönelirse ayakta kalır. Facebook’un ve yatırımcılarının kaderi buna bağlı.”

Mashable sitesinin genel yayın yönetmeni Lance Ulanoff, “Facebook şu an portföyünün ana parçasına, siteye yönelmiş durumda... Reklamcılık potansiyelini güçlendiren temeli genişletmek için önemli yatırımlara bakıyorlar. Facebook’un yakın zamanda Instagram, LightBox gibi fotoğraf paylaşım siteleri ve sosyal medya ağı Glancee’yi alması buna bir örnek... Facebook’un amacı daha fazla gelir elde etmek. Bu amaçla sesini daha fazla alana yaymak için en son teknoloji ve küçük şirketlerin peşinde” dedi.

PCMag sitesinin editörü Dan Costa ise Facebook’u sadece yeniliklerin kurtaramayacağını düşünüyor. Costa, “Facebook sadece yeni ürün üretmek yerine, hizmetlerini satabilmeli... Şirket sosyal medya ağının tek sahibi olmak istiyor ve kullanıcılarının gerçek kimliğine önem veriyor. Dijital dünyanızda yaptığınız her şeyi Facebook için yapıyorsunuz” yorumunda bulundu.

Duke Üniversitesi’nden Dan Ariel ise Facebook’un geldiği noktayı farklı bir şekilde yorumladı:

“Her yedi kişiden biri Facebook üyesi. Eğer Facebook bir ülke olsaydı, Çin ve Hindistan’ın ardından en nüfuslu üçüncü ülke olacaktı. Birçok kişi, sosyal medya ağının herkesi ‘arkadaş yaparak’ savaşları sona erdirebileceğine, fosil yakıtların kullanımına son verebileceğine inandı... İnsanlar bir şeyler aldıkları zaman bir dünya görüşü yaratırlar. Facebook’un tüm bankalardan daha iyi para transferi yapabileceğine mi inanıyorsunuz? Facebook’u bir yatırım bankası olarak düşünmek ilginç olurdu” dedi.

Facebook, halka arz edilerek yatırımcılarına yeni fırsatlar sundu. Ancak halka arzda yer alan tarafların açgözlülüğü, şirketi geri dönülmez bir yola sokmuş olabilir.

Şu andan itibaren Facebook’un halka arzından topladığı para ile geleceğe yönelik ciddi yatırımlara başlaması gerekiyor zira Facebook halka arz çıkış rakamı price to earnings ratio’su 100 civarinda. S&P500 uzerinden price to earnings ratio 12 falan civarinda. 100 p/e ratio ile yapılan halka arzın vaadi de acik: "Halka arzdan sağladığımız fon ile yatırım yapıp gelirlerimiz kat kat artıracağız." karini su ankinin 8-9 katina cikarip nominal p/e ratio seviyelerine getirmesinin yolu da ne kullanici sayisini 8 kat arttirmak olabilir, ne de masraflarini sifirin altina indirecek kadar kismak. adam basi kazandigi parayi su anki acinasi seviyelerin kat kat uzerine tasimasi gerekiyor. bunu da herhangi bir secret sauce'u olmayan ve genclerin cool olana akabilecegi bir hizmet vererek yapacak.

Gelecekle ilgili bir diğer etken daha var o da rakipler (ve gelecekteki olası rakipler). Teknoloji şirketleri ikiye ayrilir; bir, secret sauce'u olanlar, diğeri ise ilk el atip olayi momentumla götürenler. İlk tarzda sirkete en iyi ornek Google. Faaliyet konusu itibarı ile Google'ın yaptığı işin gizli bir yönü var. Bir kelime yazıp arattığımızda tam da aradığımıza en yakın sonucun karşımıza gelmesini şaşkınlıkla karşılıyoruz bazen bilindiği gibi. İkincisi ise ozellikle memory'si olan sistemlerde bu alan ilk giren şirketlerin kolay kolay pazari kaptirmamasi. Buna en yakın örnek ise email. Doğasi gereği herhangi bir servisin ne yaptığı da nasıl yaptığı da belli olan bir iş ama email servisi memory'si olan bir sistem, yeni bir rakip servis çıktığında daima müşteri / kullanıcı kaptırma potansiyeli olan bir durum. İşte Facebook da bu kategoride. Yaptığı işi ilk yaptiği zaman kendisinden önceki sosyal ağdan (myspace) çok daha iyi yaptiği icin açık ara lider oldu ama faaliyetinin herhangi bir gizli yanı yok ve tamamen momentumla faaliyetini sürdürüyor. Google bu işi denemiş ve halka açılma kararının ardından olayın ucu göründüğü için inceden inceden sayilari da açıklamaya başladılar. Biraz bakınca görülecek ki Facebook geçen sene boyunca kullanıcı başına 4.4 dolar gelir elde etmiş. (kar degil, gelir.)

Bir karşılaştırma yapabilmek açısından Google'in wall street analizcilerince "sonuçlar kimseyi tatmin etmedi" denilen ve hemen ardından hissenin %10'dan fazla değer kaybettiği earnings call'unda kayıtlı kullanıcı başına yılda yaklaşık 35 dolara karşılık gelen bir para kazandığını söylediğini hatırlatmalıyım. Aradaki tek fark Google kayıtlı kullanıcı sayısı üzerinden rapor ederken Facebook kullanıcı üzerinden rapor etmiş fakat Facebook'u da kayıt yapmadan kullanma imkani olmadğından o da kayıtlı kullanıcı sayısı üzerinden rapor etmiş sayabiliriz, yani rakamlar karşılaştırılabilir ama yanyana koyunca arada uçurum var.

Son olarak, herkesin "bitti" gözüyle baktığı yahoo bile kayitli kullanici başına yilda 7 dolardan fazla gelir elde ediyor.